Mimarlık nedir?

Güzel sanatların bir koludur. Çeşitli yapıların tasarlanması ve gerçekleştirilmesi mimarlığın konusunu teşkil eder.

Mimarlık insanların en ilkel çağlarından itibaren başlar. Bugüne kadar dünyada, birbirinden ayrı biçim ve şekillerde milyonlarca mimarlık eseri yapılmıştır. Daha taş devrindeyken insanlar, «dolmen» diye adlandırdığımız mezarlar yapmışlardı. Dolmenler, ilk mimarlık eserleri arasında sayılır. Bunlar çok büyük taşların üst üste konması, ya da dikilmesi suretiyle yapılırdı. Daha sonraları Mezopotamya’da da mimarlık eserleri yapıldı.

M.Ö. 5000 yılına kadar giden Mezopotamya mimarlığından zamanımıza kadar gelen örnek yoktur. Çünkü inşaat malzemesi olarak taş yerine kerpiç kullanmışlardır. Eski çağların en büyük ve önemli mimarlık eserleri Mısır'da yapılmıştır. Firavunların mezarı olan ehramlar ile, Luksor, Karnak gibi yerlerde yapılan tapınaklar bugüne kadar ayakta duran dev mimarlık eserleridir. M.O. 4000 yılından kalmış olan Truva höyüğünde yapılan kazılar, zamanımızdan 6000 yıl öncesine ait mimarlık eserlerinin kalıntılarını meydana çıkarmıştır.

Öte yandan, eski İran'da da önemli mimarlık eserleri yapılmış, Persepolis ve Sus sarayı kalıntıları zamanımıza kadar gelmiştir. Mimarlık alanında eski çağların en kuvvetli eserleri, Eski Yunanlılar ve Romalılar tarafından yaratılmıştır. Yunanlılar'ın ve Romalılar'ın bugüne kadar gelen Yunan tapınaklarının biçimlerinde esas, ahenkli dikdörtgenlerdir. Atina'daki Akropol bunun en canlı misalidir. Yunan mimarlığının diğer önemli eserleri de anfiteatrlar ve tiyatrolardır.

Romalılar'ın mimarlığı ise daha çok ev ve siteler şeklinde kendisini göstermiştir. Bugün eski Romalılardan kalan Pompei, Herculanum şehri harabeleriyle, Roma'daki Colosseum gibi büyük yapılar, o devirdeki mimarlık hakkında etraflı şekilde bilgi edinmemizi sağlamaktadır. Romalılar mimarlıkta, Mezopotamya'dan aktardıkları kubbeye yer vermiş, ayrıca binalarını geniş ölçüde fresklerle süslemişlerdir. Ortaçağ mimarlığının en kuvvetli eserleri kiliselerdir.

Bunun arkasından Avrupa mimarlığında «Gotik devir» geldi. Gotik üslup, Rönesans'a kadar Avrupa'ya hakim oldu. Rönesans'la beraber mimarlıkta kiliselerden çok saraylara önem verildi. Fransa'da ünlü Louvre sarayı yapılmaya başlandı. 18. yüzyılın başlarında beliren «Rokoko üslubu», kısa bir süre içinde birçok memlekete yayıldı. Aynı yüzyılın sonlarında çıkan «Barok üslubu» da, Rokoko gibi geniş bir yayılış alanı buldu. Bundan sonra demir mimarlıkta geniş ölçüde kullanılmaya başlandı.

19. ve 20. yüzyıllarda zamanın hayat anlayışıyla ilgili yeni üsluplar doğdu. Mimarlık alanında Batı dünyasının meydana getirdiği eserlerin yanı sıra İslam dünyası da eşsiz eserler meydana getirmiştir. İslam mimarlığı, deyimiyle doğrudan doğruya çeşitli milletlere mensup Müslüman sanatçıların yarattığı mimarlık anlaşılır. Yoksa, İslam mimarlığını sadece Arap mimarlığı sanmak yanlıştır. İlk Müslüman eserleri, şüphesiz, camilerdir. Bugüne kadar gelen en eski İslam mimarlık eseri Kudüs'teki «Kubbet-üs-Sahra» dır.

Yine Kudüs'teki «Mescid-i Aksa» ile Şamdaki «Büyük Cami» de en eski İslam mimarlık eserleridir. Müslümanlık geliştikçe ve yeni ülkelere yayılıp yeni yeni kavimler Müslüman oldukça daha güzel, daha heybetli ve sanat değeri yüksek mimarlık eserleri meydana gelmiştir. Basra'da yaptırılan Büyük Cami, Samerra'daki saray ve cami, Ispanya'daki Alkazar ve Elhamra sarayları, Hindistan'daki Taç mahal Türbesi gibi büyük, eserler meydana getirmişlerdir. Hindistan, Mısır ve İran'da daha sayısız İslam mimarlık örnekleri vardır.

Türk mimarlığı

Dünya mimarlığında Türkler'İn çok Önemli bir yeri vardır. Türkler en önemli mimarlık eserlerini İslamiyet’i kabul ettikten sonra meydana getirmişlerdir. İslam’dan Önceki Türk eserleri çeşitli mezarlar, kurganlar ve Budist tapınaklarıdır. Müslümanlığın kabulünden sonra ise medeniyetin gelişmesine paralel olarak mimarlık da günden güne ilerlemiş, devre devre sayısız köprüler, hanlar, kervansaraylar, medreseler, camiler ve saraylar yapılmıştır.

İlk önemli Türk mimarlık eserlerini Selçuklular yaratmıştır. Selçuklulardan önceki Türk mimarlığının başlıca eserleri On Asya'daki «Urgenç» ve «Aşkabat» tadır. Selçuklular ise Anadolu'da bugüne kadar yaşayan Ölümsüz mimarlık eserleri meydana getirmişlerdir. Anadolu'daki Selçuklu eserlerinin başlıcaları Orta Anadolu'daki hanlar, Konya, Kayseri, Sivas vb. gibi büyük merkezlerdeki türbeler ve medreseler ile camilerdir.

Osmanlılar devrinin başlamasıyla Anadolu'daki ‘Türk mimarlık sanatı en güzel örneklerini vermiştir. Osmanlı Türk mimarlığının başlangıç dönemi içinde Bursa ve Edirne'de çeşitli türbe ve camiler yapılmıştır. Bunların başlıcaları Bursa'daki Ulucami, Yeşil Cami, Yıldırım Bayezit Camisi ile Edirne'deki Eski Cemi ve İstanbul'daki Fatih Camisidir. 16. ve 17. yüzyıllarda Osmanlı mimarlığı, imparatorluğun büyük gelişmesine paralel olarak ilerlemiş ve dünyaya nam salan eserler vermiştir. Bu dönemin en önemli eserleri İstanbul'daki Süleymaniye ve Edirne'deki Selimiye Cemileridir. Bu devreden sonra da çeşitli mimarlık eserleri yapılmış, ancak son zamanlarda Türk mimarlığının üzerinde Batı mimarlığının etkileri olmuştur.

Sözlükte "mimarlık" ne demek?

1. mimar olma durumu.
2. Belirli ölçü ve kurallara göre yapılar yapma sanatı, mimari.

Mimarlık kelimesinin ingilizcesi

n. architecture, architectonics

Son eklenenler